विचार
लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको कमजोर रणनीति
Published Date : Jun 24, 2013
विजय मस्त
झन्डै अढाई सय वर्षदेखि नेपालमा संस्थागत रहेको शाहवंशीय राजसत्ताको अन्त्य भईसकेको छ । यसबाट राजाको साथसाथै राजसंस्था र तिनका सम्पूर्ण सदस्यहरुको राज्यमाथी परम्परागत रुपमा रहिआएको सम्पूर्ण अधिकार समाप्त भई नेपाली जनताको अधिकार स्थापित भयो । राजतन्त्रको पतनसँगै वास्तविक अर्थमा जनताको लागि जनताको प्रतिनिधी मार्फत जनताको अधिकार स्थापना हुने लोकतन्त्रको परिभाषालाई सार्थक बनायो । गणतन्त्र स्थापनाको दिन मात्र नेपालीहरुले पहिलो पटक लोकतन्त्रको परिभाषा व्यवहारमा महसुस गरेका थिए । यस प्रकार लोकतन्त्र र गणतन्त्रले मुलुकको सर्वाधिकार नागरिकमा सुम्पेको छ ।
यसले मुलुकको राष्ट्र प्रमुख जनताको छोराछोरी हुने तथा निम्न तह देखि उच्च पद र जिम्मेवारीमा लोकतान्त्रिक विधिबाट योग्य व्यक्ति चुनिने जनअधिकार सुनिश्चित गरेको छ । तर, जुन उत्साहका साथ संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको घोषणा र घोषणा पूर्व नेपालीको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो, त्यस प्रकारको उत्साह गणतान्त्रिक नेपालको पाँच वर्षे कार्यकालमा देखिएन । माओवादी नेतृत्वको दशवर्षे सशस्त्र जनयुद्ध, २०६२÷०६३को दोस्रो जनआन्दोलन तथा अन्य विभिन्न आन्दोलन र विद्रोहको जडमा स्थापित गणतन्त्रलाई नेपालमा राजतन्त्र हटाउने कार्य धेरै सहज रह्यो भनि व्याख्या गर्नु अनुचित होला । किनभने संविधानसभाको हलभित्र गणतन्त्रको समर्थन मतमा रहेका ६०१ सभासद मध्ये ९९ प्रतिशतको मत कुनै मात्र सिमित नागरिकको नभई सम्पूर्ण नेपाली जनताका प्रतिनिधी थिए । हो, जनआन्दोलन तथा जनयुद्धका समयमा सम्पूर्ण नेपालीको सहभागिता नरहेको कुरा स्वीकार गर्न सकिन्छ जसका कारण सबै नेपालीको सहभागिता नरहेको भन्दै तत्कालीन राजा तथा तिनका शाही सरकारको कदमलाई पनि अवैधानिक भन्न सकिदैन् ।
गणतन्त्र तथा लोकतन्त्रको विरोधीको रुपमा चट्टान भई उभिएका क्रुर शाषकको संंज्ञा सहजै प्राप्त गरेका राजा ज्ञानेन्द्रका बारेमा एउटा यथार्थ सबैले बुझनुपर्ने हुन्छ । मानवीय गुणको सहज प्रभावको उदाहरण मात्र थिए तत्कालीन शाषक ज्ञानेन्द्र, किनभने बाल्यकालदेखि उनका आमाबुवा तथा गुरुहरुले के उपदेश दिएका छन् भने यो नेपाल भन्ने मुलुक तिम्रा बाजेपूर्खाले अज्र्याको मुलुक हो । नेपालको सबै नागरिक तिम्रा सन्तान जस्तै हुन्, तिनमाथि शाषन व्यवस्था सञ्चालन गर्नु तिम्रो परम्परागत हक तथा जिम्मेवारी हो भनि उपदेश पाएका बालक जब राजा ज्ञानेन्द्र भए, तब तिनले आफुले बुझेका कुरा मात्र व्यवहारमा लागु गरेका थिए । तर, जेठ १५का दिन सम्पूर्ण नेपालीको अभिमत थियो र तत्कालिन शाषकले नागरिकको जनादेश स्वीकार्य गर्नुको विकल्प थिएन् ।
यहाँ एक प्रकारले राजालाई सम्मान गर्नु पर्ने आवश्यकता औल्याउनु पर्ने कहाँ छ भने उनले नेपाली नागरिकको अभिमतलाई सम्मान गर्दै राजाबाट सहज रुपमा सामान्य नागरिकका रुपमा आफ्नो परिचय बदलेका छन् । वास्तवमा लोकतन्त्र भनेको मतदाताको अभिमतलाई सम्मान गर्नु हो जुन ज्ञानेन्द्रले सबै नेपालीलाई उदाहरण बनेर देखाएका छन् । नेपालीले राजा ज्ञानेन्द्रलाई पराजित मात्र गरेका होइनन् अथवा शाहवंशीय शाषन व्यवस्थालाई अन्त्य मात्र गरेका होइनन् बरु एउटा वंशीय परम्परा, राजतन्त्रात्मक प्रवृती तथा एकात्मक शाषन व्यवस्थामाथि विजय प्राप्त गरेको छ ।
नेपालमा गणतन्त्रात्मक व्यवस्था रहेको छ भने कुराको उदाहरण एकमात्र अभिभावकीय जिम्मेवारीमा रहेका राष्ट्रपति डा.रामवरण यादव र राष्ट्रपतिको कार्यालय रहेको छ । तर, विडम्बना नेपाल गणतन्त्र मुलुक हो भनी उदाहरण रहेको राष्ट्रपति आजको दिनमा अलोकतान्त्रिक भइसकेका छन् । दुई वर्षको कार्याअवधिको लागि सपथ लिएका राष्ट्रप्रति यादव आज पाँच वर्ष बितिसक्दा पनि उक्त पदको लागि नयाँ निर्वाचनको कुरा उठाउन सकेका छैनन् । आफ्नो पाँचवर्षको कार्याविधीमा जम्मा पुष्पकमल दाहाल, माधव कुमार नेपाल, झलनाथ खनाल, बाबुराम भट्टराई र खिलराज रेग्मी गरी पाँचजनाले मन्त्रीपरिषदको बागडोर सुम्पि सकेका छन । एक जना व्यक्ति असफल हुनुमा उसको व्यक्तिगत स्वभावमा दोष रहेको भन्न सकिन्छ । तर, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको पाँच जना प्रधानमन्त्री एक एक वर्षमात्र आफ्नो पदभार सम्भाल्न सक्नु तथा उनीहरु सबै आफुले लिएका लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागतको अभिभारा पुरा गर्न सकेका छैनन् । यसमा जरुर हामी नेपालीले नेपाललाई नयाँ संविधान निर्माणका लागि चालेको प्रक्रिया नभर्ई गलत रहेको बुझ्नु पर्दछ । अथवा नेपालीको आवश्यकतालाई बुझेर नेपालमा गणतन्त्र आएको होइन् यो त राजनीतिक दलको सत्ता सञ्चालनको अधिकार राजाले हड्पे पछि भएको दुर्घटनाको प्रतिफल हो ।
नेपालीलाई यो देश मेरो हो भनि बोध कहिल्यै गर्न सकेनन । मनुवादी अन्धपरम्परामा आधारित हिन्दु अधिराज्य वर्णाश्रम व्यवस्था भएका कारण आम नागरिक सत्ता सञ्चालनबाट धेरै टाढा थिए । राज्यमा केही सिमित वर्ग र जातिको मात्र पहुँच थियो । राजसंस्थाको भाषा, संस्कृति, भेषभुषा र परम्परा विविधताले भरिएको नेपाली समाजमा एकात्मक शाषन प्रणाली लादिएको थियो । त्यसैले, जो समावेशी चाहन्छन्, त्यो गणतन्त्रवादी भए । एकात्मक र भेदभावपूर्ण नेपाली समाज जब एक्काइसम शताब्दीको विकसित अरु छिमेकी मुलुकहरुसँग आफुलाई तुलना गर्न थाले, आफ्नो स्वतन्त्रता तथा हकअधिकार प्रति चिन्तन गर्न थाले तब संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक संवैधानिक व्यवस्था मात्र सम्पूर्ण नेपालीलाई समानताका साथ बाँच्ने पाउने बाटो बन्यो ।
अहिले नेपालमा गणतन्त्रको मुदा सँगसँगै एकाएक जनताबीच आएका लोकतन्त्र, संघियता, समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधीत्व जस्ता सवालहरुले एकअर्कालाई ओझेलमा पारेको छन । राजाको एकलौटी छत्रछायामा बस्ने बानी परेका कारणले धेरै पुराना नेतृत्वहरु जनताको मुदामा समर्थन जनाए पनि तिनीहरु संघियताका पक्षधर हुन सकेका छैनन । यसकै प्रतिफल हो आज मुलुकका जिम्मेबार राजनीतिक संगठनहरुले गणतन्त्रात्मक व्यवस्थाको शाषन प्रणाली कस्तो हुने, संघियताको मोडल के हुने, सबै जातधर्मको समावेशी सहभागिता कसरी हुने तथा लोकतन्त्रलाई कसरी जिवन्त र संस्थागत गर्ने भन्ने गम्भीर विषयहरुमा निर्णयमा पुग्न सकेका छैनन् । त्यसैले लोकतन्त्र, प्रजातन्त्र, गणतन्त्र तथा अन्य विभिन्न अविस्मरणीय उपलब्धीहरुलाई दिवसको रुपमा सार्वजनिक छुट्टी मनाउनु भन्दा पनि यसको कार्यान्वयन प्रक्रियामा ध्यान पु¥याउनु आजको आवश्यकता हो

प्रतिक्रिया पठाउनुस्
नाम
ईमेल
ठेगाना
प्रतिक्रिया
क्याप्चा   [Reload Image]
 
 

 

प्रतिक्रियाहरु



अरु समाचारहरु

रुचाईएका सामाग्री
ss
बेल निमन्त्रणा र शोभा यात्रा
महेशकुमार दास  महोतरी ४ कार्तिक वडा दशैंको अवसरमा महोत्तरीको विभिन्न शक्तिपीठहरुमा बेल निमन्त्रणका लागि आज शोभा यात्रा निकालेका छन् । जिल्लाको मटिहानी, जलेश्वर, पिपरा, गौशाला, रामगोपालपुर, सम्सी लगायतका ..
ss
महिलाको नजरमा पुरुष सेक्स मेसिन
एजेन्सी, जनकपुर, जेठ ११, सायद धेरै महिलाले यो सोँच्दछन् की पुरुषहरु सधैँ सेक्सका लागि तयार हुन्छन् । यो मान्यता २०÷२२ वर्षको तन्नेरीको हकमा त सही हुन सक्ला तर परिपक्व उमेरका अर्थात् पाको पुरुषको हकमा गलत सावित ..
ss
जनकपुर उपमहानगरपालिका प्रति नकारात्मक असर
धर्मराज, १८ चैत, जनकपुर ।  जनकपुर उपमहानगरपालिका ले नगरको फोहर उठाउन बन्द गरेको छ । उपमहानगरपालिका ले नगरको फोहर उठाउन बन्द गरेकोले अहिले जताजतै विभिन्न चौकमा फोहरको डुगंर जम्मा भएको छ।यस्ले गर्दा स्थानिय ..
ss
मधेशमा निर्वाचनको समस्या , प्रमुख निर्वाचन आयुक्त....
धर्मराज,४ चैत्र, जनकपुर । निवौचन कार्यालय धनषाले जिल्ला प्रशाशन कार्यालय मा स्थानिय निर्वाचन बारे डाकिएको बैठक मधेशी मोर्चाले बहिष्कार गरेको छ ।स्थानिय निर्वाचन बारे र प्रतिनिधिहरु तोक्ने समबन्धमा ..
ss
जनकपुर उपमहानगरपालिका को आवश्यक टेलिफोन र फैक्स बन्द
धर्मराज,  १७ चैत, जनकपुर । जनकपुर उपमहानगरपालिका को अति आवश्यक टेलिफोन र फैक्स बन्द अवस्थामा रहेको छ । आग लागी बखत को बेला खबर गरिने उपमहानगरपालिका को सब भन्दा महत्वपुर्ण नम्बर ०४१५२००११ को टेलीफोन सेट खराब ..
ss
१५ रानी, ३० बच्चा र १०० नौकर सहित भारत आए स्वाजीलैंड का राजा
जनकपुरखबर, कात्तिक १३ ,०७२।  नयाँ दिल्ली , भारत अफ्रीका शिखर सम्मेलन मा ५४ देशका प्रतिनिधिहरु भाग लिरहेका छन । यस्मा स्वाजीलैंड नाम गरेको गरीब देश को अमीर राजा मस्वाती तृतीय आफ्ना १५ रानी, ३० बच्चा र १०० नौकर सहित ..
अन्तर्वार्ता
ss सीमांकन बेइमान अमिनले खराब जमिनको कित्ताकाट गरे जस्तो
थारु र मधेसी मिल्दा तीन नेतालाई पीडा भएको छ----- तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टीका सह-अध्यक्ष हृदयेश त्रिपाठी तार्किक नेता मानिन्छन् । संविधानको मस्यौदा एवं प्रदेशको सीमांकनलाई लिएर मधेसवादी नेतामाथि लागिरहेका ..
विचार
ss तरार्इमा चुनाव कि आन्दोलन ?
भरत लामिछाने......दोस्रो चरणको स्थानीय चुनावको मुखमा यतिबेला तराई(मधेसमा अन्यौलको वातावरण छ । एकातिर सरकारले तराईका जायज मागहरु पूरा गर्नुपर्ने दायित्व छ । अर्कातिर, सरकारको नियन्त्रण बाहिरको माग पूरा गराउन ..
ss रामेछापका बाहुन कसरी पुगे जनकपुर
विमल पोखरेल----- नेपालमा संघीय प्रदेशहरुको सीमांकन सम्वन्धी दलहरुको सहमति सार्वजनिक भएसँगै जनताहरु आ(आफ्ना प्रदेशका विशेषता, साँस्कृतिक पहिचान, आर्थिक सामथ्र्य र सम्भाब्य राजधानीको अवस्थितिलाई आधार बनाएर ..
रोचक विश्व
ss १५ रानी, ३० बच्चा र १०० नौकर सहित भारत आए स्वाजीलैंड का राजा
जनकपुरखबर, कात्तिक १३ ,०७२।  नयाँ दिल्ली , भारत अफ्रीका शिखर सम्मेलन मा ५४ देशका प्रतिनिधिहरु भाग लिरहेका छन । यस्मा स्वाजीलैंड नाम गरेको गरीब देश को अमीर राजा मस्वाती तृतीय आफ्ना १५ रानी, ३० बच्चा र १०० नौकर सहित इंडिया आएका छन ।खास कुरा के छन भने उनी १५ रानी, ३० बच्चा र १०० भन्दा अधिक नौकरहरुको साथ नयाँ दिल्ली को एक मंहगो होटलमा बसेका छन ।उनी माथी आफ्ना प्रतिनिधिमंडल का सरकारी सदस्यहरु लाई ..
ss जापान मा लिङ्ग मेला ।।
(एजेन्सी) जापानको कावासाकी शहरमा प्रत्येक वर्ष अप्रील ५ मा मनाईने लिङ्ग मेलाको आयोजना यस वर्ष पनि गरिएको छ । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो लिङ्ग मेलाका रुपमा चर्चित सो मेलामा सबै सामानहरु पुरुष लिङ्ग जस्तै देखिने वस्तुहरु बोकेर पुरुष तथा महिलाहरु समेत सडकमा घुम्ने गर्छन् । मेलामा सहभागी महिलाहरुहरुले पुरुष लिङ्गको आकारमा बनाइएका ललिपपहरु चुस्दै खुल्लारुपले सडकमा हिंडछन । एक किवदन्ती ..
ss छालामा हुक खोपेर पार गर्र्दै १,७४७ फीट चौडाइको नदी
एजेन्सी , ट्यारोलिन ट्रेवर्स सामान्यतया पर्वतारोहण अथवा नदिहरुलाई पार गर्ने समयमा गरिन्छ । समस्या परेको बेलामा यसको उपयोग अझ बढि गरिन्छ । मात्र एउटा डोरीको सहायताले मानिसहरु गुरुत्वाकर्षणको प्रयोग गरेर एउटा अन्त्य देखि अर्को अन्त्य सम्म पुग्ने गर्दछन् । १९ औँ शताब्दिको अन्त्यमा आल्प्स श्रृंखलाको ट्यारोलिनमा यसको प्रयोग गरिएको थियो ।यसैलाई निरन्तरता दिदैँ २३ वर्षकी मारिया ..
अपिल